இலங்கையின் கல்வி வரலாற்றில் மிக முக்கியமான மைல்கல்லாக இருப்பது இலவசக் கல்வி (Free Education) முறைமையாகும். "கல்வி என்பது ஒரு சிலருக்கு மட்டும் சொந்தமான சலுகையல்ல, அது அனைவருக்கும் கிடைக்க வேண்டிய அடிப்படை உரிமை" என்ற தத்துவத்தின் அடிப்படையில் இது இயங்குகிறது.
இலவசக் கல்வி பற்றிய முக்கிய விபரங்கள் இதோ:
1. இலவசக் கல்வியின் தந்தை
இலங்கையில் இலவசக் கல்வி முறையை அறிமுகப்படுத்திய பெருமை கௌரவ சி.டபிள்யூ.டபிள்யூ. கன்னங்கர (C.W.W. Kannangara) அவர்களையே சாரும். 1945 ஆம் ஆண்டு அக்டோபர் 1 ஆம் திகதி இத்திட்டம் நடைமுறைக்கு வந்தது. இதற்காக அவர் சட்டசபையில் கடுமையாகப் போராடியதால், அவர் "இலங்கையின் இலவசக் கல்வியின் தந்தை" என்று போற்றப்படுகிறார்.
2. முக்கிய நோக்கங்கள்
வறுமை காரணமாக எந்தவொரு பிள்ளையினதும் கல்வி தடைப்படக் கூடாது.
கிராமப்புற மற்றும் நகர்ப்புற மாணவர்களுக்கு இடையே உள்ள கல்வி இடைவெளியைக் குறைத்தல்.
அனைவருக்கும் சமமான கல்வி வாய்ப்புகளை வழங்குவதன் மூலம் அறிவுள்ள சமுதாயத்தை உருவாக்குதல்.
3. இலவசக் கல்வித் திட்டத்தின் கீழ் வழங்கப்படும் வசதிகள்
அரசாங்கம் மாணவர்களுக்குப் பாடசாலைக் கல்வியை மாத்திரமன்றி, அதனுடன் தொடர்புடைய பல உதவிகளையும் இலவசமாக வழங்குகிறது:
கட்டணமில்லாக் கல்வி: தரம் 1 முதல் பல்கலைக்கழகம் வரை எவ்வித கல்விக்கட்டணமும் வசூலிக்கப்படுவதில்லை.
இலவசப் பாடநூல்கள்: தரம் 1 முதல் 11 வரை கற்கும் அனைத்து மாணவர்களுக்கும் பாடப்புத்தகங்கள் இலவசமாக வழங்கப்படுகின்றன.
இலவசச் சீருடை: மாணவர்களுக்கான சீருடைத் துணிகள் (அல்லது அதற்கான வவுச்சர்கள்) ஆண்டுதோறும் வழங்கப்படுகின்றன.
மதிய உணவு: தெரிவு செய்யப்பட்ட பாடசாலைகளில் மாணவர்களின் போஷாக்கினை மேம்படுத்த மதிய உணவு வழங்கப்படுகிறது.
புலமைப்பரிசில் நிதியுதவி: தரம் 5 புலமைப்பரிசில் பரீட்சையில் சித்தியடையும் குறைந்த வருமானம் கொண்ட மாணவர்களுக்கு மாதாந்த உதவித்தொகை வழங்கப்படுகிறது.
4. உயர்கல்வி வரை நீடிப்பு
இலங்கையின் இலவசக் கல்வி முறை பாடசாலைகளுடன் நின்றுவிடுவதில்லை. கபொத உயர்தரப் பரீட்சையில் தகுதி பெறும் மாணவர்கள் அரசுப் பல்கலைக்கழகங்களில் (Government Universities) எவ்வித கட்டணமுமின்றிப் பட்டப்படிப்புகளைத் தொடர முடியும். மேலும், பல்கலைக்கழக மாணவர்களுக்கு 'மகாபொல' போன்ற நிதியுதவித் திட்டங்களும் வழங்கப்படுகின்றன.
5. சமூகத் தாக்கம்
இலவசக் கல்வி முறைமையால் இலங்கை அடைந்த பயன்கள்:
அதிகரித்த எழுத்தறிவு: தெற்காசிய நாடுகளிலேயே இலங்கை மிக உயர்ந்த எழுத்தறிவு விகிதத்தைக் (சுமார் 92% மேல்) கொண்டிருக்க இதுவே காரணம்.
சமூக முன்னேற்றம்: ஏழைக் குடும்பங்களில் பிறந்த பிள்ளைகளும் இன்று மருத்துவர்களாகவும், பொறியியலாளர்களாகவும் உயர இத்திட்டம் ஏணியாக உள்ளது.
பாலினச் சமநிலை: ஆண், பெண் என இருபாலாரும் சமமாகப் பாடசாலைக்குச் செல்லும் நிலை உருவானது.
முக்கிய குறிப்பு: இலவசக் கல்வி என்பது வரி செலுத்தும் மக்களின் பணத்தின் மூலம் அரசாங்கத்தால் வழங்கப்படும் ஒரு சேவையாகும். எனவே, பாடசாலை வளங்களையும் கல்வி வாய்ப்புகளையும் சரியாகப் பயன்படுத்துவது ஒவ்வொரு மாணவனதும் பொறுப்பாகும்.
